Sarnix.Blog Rotating Header Image

Geen contra causale realiteit

Naar aanleiding van een avond in denkcafe Arminius werd het me duidelijk hoe aanhangers van de vrije wil de vrije wil illustreren. In een eerdere post heb ik al gesteld dat ik een harde determinist ben. Ik geloof in determinisme en in de wil van de mens, maar niet dat die wil vrij is. Binnen bepaalde perken zijn we vrij om te handelen, maar wat dat handelen bepaalt is gedetermineerd en geenszins vrij.

De illustratie voor aanhangers van de vrije wil

Als eenzelfde situatie zich 2 maal voordoet kan een mens beslissen 2 maal anders te handelen. Deze stelling is min of meer zo geformuleerd. Er werden geen voorbehouden gemaakt. Toch ga ik er van uit dat aanhangers van de vrije wil hier zelfs nog voorbehouden bij maken, want er zitten nogal wat haken en ogen aan.

Onwerkelijke illustratie

Eigenlijk geeft het al genoeg reden tot wantrouwen als een denkbeeld slechts geillustreerd kan worden aan de hand van een volmaakt irreeel beeld. 2 volmaakt identieke situaties bestaan niet. 2 volmaakt identieke situaties suggereren dat niet alleen de mens op 2 momenten precies dezelfde is, maar ook dat de wereld in zijn totaliteit op 2 momenten precies dezelfde is.

De mens is geen constante

Een mens is niet dezelfde mens als die hij net was. In extremis kan je stellen dat je niet dezelfde mens bent als die je de vorige seconde was. Dit is moeilijk voorstelbaar, maar dat wordt al makkelijk als je jezelf vergelijkt met de mens die je vorige week, vorige maand, vorig jaar of vorig decenium was. Het is niet alleen dat de tijd invloed heeft op onze geest en lichaam, maar het zijn vooral de gevoelens, de gedachten, de ervaringen die we in tussentijd hebben gevoeld, gedacht en ervaren bepalen wie we zijn.

De wereld is geen constante

De wereld is op 2 momenten niet dezelfde wereld. Of zoals Heraklitos het stelt: je stapt wel in dezelfde rivier en je stapt niet in dezelfde rivier. Zeker in de huidige tijd, waarin ontwikkelingen zich razend snel voordoen, is het niet moeilijk om voor te stellen dat de wereld aan veranderingen onderhavig is. Het blijft onze wereld, de aarde, of onze leefwereld, onze habitat, maar tijd heeft onmiskenbaar zijn invloed.

Een niet ervaren van de ervaring

Daarenbuiten, mocht die mens zich kunnen onttrekken aan bovengestelde beperkingen dan nog is hij niet in staat zich op 2 momenten voor dezelfde keuze gesteld te worden, zonder de ervaring van de eerste keuze in zich te dragen. (Al ben ik nu geneigd de situatie vanuit het hoofdpersonage in Memento nog eens extra onder ogen te willen zien.)

Zonder voorbehoud nemen we nu de illustratie als werkelijkheid

Stel dat er een paralel-universum is, dat ieder moment een exacte kopie is van het universum, dat we kennen. Stel dat diegene die kopieen maakt er op een bepaald moment mee ophoudt en precies op dat moment staat persoon A op het punt beslissing X te nemen. Zou hij in de ene situatie kunnen beslissen tot X1 en in het paralelle universum tot X2 kunnen besluiten?

Aanname

De oplossing van deze vraag moet niet gezocht worden in externiteiten. Het gaat immers om de vrijheid van de wil en zo die bestaat dan bevindt die vrijheid zich in de mens. Persoon A heeft in de ene keer een duidelijke voorkeur voor X1 en in de andere situatie voor X2. Het mag geen keuze zijn tussen lood en oud ijzer.

De vrije wil

Aanhangers van de idee van de vrije wil stellen dat het antwoord op bovengestelde vraag “ja” luidt. De situatie doet zich voor dat persoon A de ene keer X1 kiest en de andere keer X2.

  1. Kun je dan nog stellen dat er een duidelijke wil aanwezig is of is het eerder onverschilligheid, die ertoe leidt om 2 verschillende mogelijkheden te kiezen in dezelfde situatie? Kiezen uit onverschilligheid kun je moeilijk aanmerken als een wilsuiting als er een bewuste keuze gemaakt moet worden.
  2. Dan moeten we concluderen dat het gaat om een duidelijke wilsuiting.
    Als dat zo is, kun je persoon A nog wel als wilsbekwaam beschouwen als hij zowel een duidelijke voorkeur heeft voor X1 als een duidelijke voorkeur heeft voor X2 kiest in exact dezelfde situatie?

Wiskundige notatie

Aanhangers van de vrije wil concluderen: X1>X2 en X2>X1. Al houd ik niet heel erg van wiskundige notaties en heb ik mijn voorbehouden bij logica, toch kan ik me hier in vinden om zo te stellen dat er geen vrije wil is.

Be Sociable, Share!
  • Twitter
  • Facebook
  • email
  • StumbleUpon
  • LinkedIn
  • Reddit
  • Tumblr
  • Google Bookmarks